Spijtmoeders: Spijt van het moederschap

Leestijd: 5 minuten
Spijtmoeders: Spijt van het moederschap Moederwond Zelfliefde

Aan spijt over het moederschap is onlangs aandacht gegeven door een wetenschapper en een documentairemaker.

Wat is die spijt?

Waardoor praten we er niet over?

Het archetype van de ‘goede moeder’ is een idealisering

Wat betekent het voor het thema moederwond?

Wetenschapper over spijt over het moederschap

Orna Donath (1976) deed zes jaar lang onderzoek naar spijt over het moederschap. Donath is sociologe, docent aan de universiteit van Tel Aviv, schrijver en activistische feminist.

Donath noemt een uitspraak die je in sommige kringen hoort: “Je gaat er spijt van krijgen dat je geen kinderen krijgt” een onheilsprofetie. Ze ging zich vragen stellen. Vragen door de stelligheid ervan: Het zal zo gaan en niet anders. En vragen door het zwart-wit denken dat in de onheilsprofetie besloten ligt: Als je geen kinderen krijgt, krijg je spijt. Als je kinderen krijgt, krijg je geen spijt.

Maar, vroeg Donath zich bijvoorbeeld af: Waar is de mogelijkheid van spijt ervaren, nadat je kinderen hebt gekregen? Daarover zwijgt de onheilsprofetie. Donath ging op onderzoek uit en interviewde uiteindelijk 23 vrouwen. De resultaten van haar onderzoek publiceerde ze 2016. En in 2022 verscheen de Nederlandse vertaling Spijt van het moederschap. #regrettingmotherhood.

Documentairemaker over spijt over het moederschap

Documentairemaker Milou Gevers (1991) las het boek tijdens de zwangerschap van haar eerste kind. Na haar zwangerschapsverlof startte Gevers meteen met het maken van de documentaire Spijtmoeders. Uitgezonden op 16 mei 2024 bij de VPRO. Terug te kijken via Uitzending gemist

In de documentaire komen drie vrouwen aan het woord. De stemmen zijn te horen, maar ze komen in beeld als poppen. Gevers wilde de moeders onherkenbaar in beeld brengen, maar zonder te criminaliseren (silhouet of vervormde stem). Over spijtmoeders wordt immers hard geoordeeld. (Zie ook onder het kopje: Waardoor praten we er niet over?)

Wat is die spijt?

Spijt is in ieder geval niet hetzelfde als ambivalentie, stelt Donath.

Ambivalentie is het hebben van tegenstrijdige gevoelens en/of ideeën over iets of iemand. Een ambivalent gevoel is: Je wil iets, en je wil het tegelijkertijd ook niet. Of je wilt iets, en tegelijkertijd ook iets anders, en je kunt niet kiezen.

Ambivalentie kom je tegen bij bijvoorbeeld moeders, die uiting geven aan de beproevingen van het moederschap, zonder spijt te hebben van het moederschap.

Ambivalentie vraagt: “hoe ga ik me op mijn gemak voelen bij het moederschap?” Er zijn nadelen, maar ook voordelen. “Het is moeilijk, maar de glimlach van het kind is alles waard.”

Spijt stelt: “Moeder worden was een vergissing.” Bij spijt zie je geen voordelen. Spijt hebben zegt niks over de liefde die je wel kunt voelen voor je kinderen. Spijt gaat over de keuzes van de vrouw, die moeder werd.

Waardoor praten we er niet over?

Zowel Donath als Gevers benoemen de heftige reacties die het onderwerp spijt van het moederschap oproepen.

Ontkenning.

Woede.

Verontwaardiging.

Vertekening: Moeders met spijt werden weggezet als egoïstische, gestoorde, beschadigde vrouwen, als immorele schepsels.

Ook: opluchting vanwege de herkenning.

Plus een oproep om ruimte te geven aan de nood van vrouwen voor wie moederschap geen keuze is, maar een plicht.

Spijt hebben van het moederschap noemt Donath een niet-gesanctioneerde wens. Niet-gesanctioneerd, doordat veel ideeën en verwachtingen vanuit de maatschappij zich tegen moederschap aan bemoeien. Veel ideeën en verwachtingen lijnen als het ware het speelveld uit, waarbinnen over het moederschap gepraat kan worden, zonder het moederschap zelf ter discussie te stellen. En spijt zet vraagtekens bij het moederschap zelf.

Het is te beperkt om spijt alleen toe te schrijven aan het persoonlijk falen van een individuele vrouw om zich aan het moederschap aan te passen. Zo’n beperkte focus laat het aandeel van de samenleving buiten beschouwing.

Deze ideeën in de samenleving, die het moederschap idealiseren, sturen vrouwen bijvoorbeeld richting het moederschap:

“Moederschap is een natuurinstinct.”

“Als moeder, ben je als vrouw (eindelijk) compleet.”

Het archetype van de ‘goede moeder’ is een idealisering

We zijn ook allemaal beïnvloed door het archetype van de ‘goede moeder’. De moeder die altijd voor ons klaarstaat en voor ons zorgt, ons ten diepste kent en steunt en…

In werkelijkheid is dit de houding van responsieve liefde, die niet aan sekse of gender gebonden is.

Verlangen naar deze volkomen aanvaardende en liefdevolle ontvangst en ontferming, hebben we ten diepste allemaal.

Responsieve liefde altijd van vrouwen verwachten, die een kind gekregen hebben, daarentegen is een utopie en een onderdrukkend keurslijf! Het archetype van de ‘goede moeder’ is prachtig en voedend. Het dwingend opleggen, maakt onvrij. Er is geen vrijheid meer om eerlijk en oprecht over de eigen binnenwereld te reflecteren en te communiceren. Laat staan luid en duidelijk te vertolken dat jij spijt hebt van jouw moederschap.

Wat betekent spijt van het moederschap voor het thema moederwond?

Wat het betekent? Het kan eigenlijk veel kanten op, denk ik.

Bijvoorbeeld:

Misschien had jouw moeder geen spijt van haar moederschap, maar stond ze er ambivalent in en worstelde met de beproevingen en tegenslagen.

Mogelijk hield jouw moeder vast aan het moederschapsideaal, maar was ze van binnen doodongelukkig.

Misschien had jouw moeder spijt, maar was het in de omgeving ‘not done’ om daarover te praten.

Jij bent misschien onbewust moeder geworden.

Misschien ben jij moeder geworden in de hoop gelukkig te worden.

Misschien ben jij moeder geworden en hebt daar nu spijt van.

Zolang niemand ons erop opmerkzaam maakt dat er een verschil is tussen ‘moeder zijn’ en de vrouw, die haar leven leidt (waaronder moeder zijn), zullen wij niet alle kritische vragen stellen bij de informatie, die wij hebben overgenomen over ‘moederschap’. 

Zolang er maatschappelijk gezien geen ruimte is voor het hele scala aan ervaringen, die vrouwen kunnen hebben – ook de negatieve en ook de eventuele spijt -, is de kans levensgroot dat veel te veel ellende wordt weggedrukt, genegeerd en doorgegeven.

Wat voor iedereen geldt is dat wij onze ideeën over het moederschap in eerste instantie meekrijgen van onze moeder. Haar positieve ideeën en ervaringen. En haar negatieve ideeën en ervaringen. Deze informatie krijgen we bewust en onbewust.

Van jongs af aan leeft zij ons voor wat ‘moeder’ is. Later kunnen daar overtuigingen bijkomen, die uitgesproken worden. In je gezin van oorsprong. Door de samenleving.

Alles wat je moeder niet heeft ontvangen, kan ze jou niet geven. Als zij niet fijn in haar moederschap zit, zal ze moeten dealen met de negativiteit die dit voor haar innerlijk oproept. Haar omgeving zal beïnvloed worden door haar positiviteit of negativiteit. Jij dus ook. Haar innerlijke spanning bijvoorbeeld, kan jou een moederwond opleveren.

Het is dus de moeite waard om je te verdiepen in jouw ideeën rond moederschap en wat je onbewust hebt overgenomen aan ideeën en overtuigingen van je moeder.

Dat helpt je bewust te worden van de invloeden, die een rol spelen bij jouw moederwond. Inzicht in de dynamiek is een belangrijke stap op weg naar heelheid.

Wil jij hulp bij het proces Van Moederwond Naar Zelfliefde? Kijk hier. Of kijk hier.

Bronnen:

Donath, Orna (2022). Spijt van het moederschap. #regrettingmotherhood. Uitgeverij Alfabet.

Het moederschap moe. Interview met Milou Gevers door Cecile Elfers. In: VPRO-gids, # 19 van 11 t/m 17 mei 2024. P. 18 t/m20.

image_pdfBewaar deze informatie (PDF)image_printPrint deze informatie
150 150 Paula-Willemijn van Rooijen

Leave a Reply

WordPress Anti-Spam door WP-SpamShield

Start Typing
21 QUOTES VOOR MEER ZELFLIEFDE!

En elke maand: Zinvolle Tips

Je gegevens zijn veilig. Ik deel je gegevens nooit.